2000-2015 Kürt İllerinde Çocuk ve Gençlere Yönelik Yaşam Hakkı İhlalleri
Bu veritabanı Hafıza Merkezi tarafından, 2000–2015 yılları arasında Türkiye’nin doğu ve güneydoğusunda güvenlik güçlerinin ölümcül güç kullanımı sonucu ve koruma yükümlülüğünü yerine getirmemesiyle meydana gelen yaşam hakkı ihlallerini belgelemek amacıyla oluşturuldu. Bu çalışma, özellikle Kürt meselesi bağlamında yaşanan çocuk ve genç ölümlerine odaklanarak, bu ihlallerin yapısını ve örüntülerini görünür kılmayı, yargı süreçlerinde ortaya çıkan cezasızlık pratiklerini açığa çıkarmayı ve mağdurların hikâyelerini kayıt altına almayı hedefliyor.
Kaç çocuk ve genç belgelendi?
Araştırma kapsamındaki illerde, güvenlik güçlerinin ölümcül güç kullanımı veya devletin koruma yükümlülüğünü yerine getirmemesi sonucu 188 kişinin yaşam hakkı ihlaline maruz kaldığı doğrulandı. Bu sayı yalnızca tespit edilebilen vakaları içerir; gerçek sayının daha yüksek olduğu değerlendirilmektedir.
Bu veritabanı neyi belgeliyor?
2000–2015 yılları arasında Türkiye’nin doğu ve güneydoğusundaki Kürt illerinde, Kürt meselesi bağlamında güvenlik güçlerinin ölümcül güç kullanımı sonucu meydana gelen çocuk ve gençlerin yaşam hakkı ihlallerini.
Hangi dönem ve iller incelendi?
1 Ocak 2000 – 22 Temmuz 2015 arası. Bu dönem, Avrupa Birliği katılım sürecinin yarattığı demokratikleşme açılımlarıyla başlayıp “2013–2015 Çözüm Süreci”nin sona ermesiyle kapanıyor. Araştırma, Kürt meselesi bağlamında yaşam hakkı ihlallerinin yoğun olarak yaşandığı Adıyaman, Ağrı, Batman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Elazığ, Erzincan, Erzurum, Gaziantep, Hakkari, Iğdır, Kars, Malatya, Mardin, Muş, Siirt, Şanlıurfa, Şırnak, Tunceli ve Van’a odaklandı. Bu sınırlama, ihlallerin bu illerde yoğunlaştığını gösteren insan hakları raporlarına dayanıyor.
Hangi tür yaşam hakkı ihlalleri dahil edildi?
Hukuki analiz, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin yaşam hakkını düzenleyen 2. maddesi ve AİHM içtihatları temel alınarak, aşağıdaki beş ihlal türü etrafında yürütüldü:
Operasyonlarda meydana gelen ölümler
Toplantı ve gösteri yürüyüşlerinde meydana gelen ölümler
“Dur” ihtarına uyulmadığı iddiasıyla meydana gelen ölümler
Mayın veya patlamamış mühimmat kaynaklı ölümler
Zırhlı araçların neden olduğu ölümler
Çocuk ve genç nasıl tanımlandı?
Bu araştırmada “çocuk” kavramı için BM Çocuk Hakları Sözleşmesi’ndeki tanım benimsendi: 18 yaşın altındaki herkes. “Genç” kavramı içinse evrensel bir tanım bulunmadığından, bölgesel toplumsal bağlam da dikkate alınarak 19–35 yaş aralığı esas alındı.
Sorumlular bakımından kapsam nedir?
Araştırma, güvenlik güçlerinin (asker, polis, jandarma) faili olduğu ya da fail olarak gösterildiği yaşam hakkı ihlallerine odaklanmaktadır. Zor ve güç kullanma yetkisi yasal olarak bu kurumlara tanımlı olduğu ve ihlaller en yoğun bu alanlarda gerçekleştiği için kapsam bu çerçevede sınırlandırılmıştır. Geçici köy koruculuğu sistemi ise ayrı bir araştırma konusu olarak değerlendirilmiş ve bu çalışmaya dahil edilmemiştir.
Veriler hangi kaynaklara dayanıyor?
Veritabanı; hukuki belgeler, sivil toplum raporları, basın haberleri ve saha çalışmaları temel alınarak oluşturuldu. Kaynaklar arasında çelişki olması durumunda hukuki belgeler ve saha verileri esas alındı.
Veriler nasıl doğrulandı?
İlk olarak İHD ve TİHV’in yıllık raporları taranarak bir liste oluşturuldu. Ardından olaylara ilişkin hukuki dosyalar incelendi ve sosyolojik saha çalışmaları kapsamında mağdur yakınları ve tanıklarla görüşmeler yapıldı. Elde edilen bilgiler basın taraması ile karşılaştırıldı; AYM ve AİHM kararları ışığında farklı kaynaklar üzerinden doğrulandı.
Bu veritabanına katkı sağlayabilirsiniz
Veritabanındaki bilgilerin doğruluğu için titizlikle çalışıldı; bu çaba, hayatını kaybeden çocuk ve gençlere duyulan saygının bir parçası olarak görüldü. Buna rağmen eksik ya da hatalı bilgiler bulunabilir. Düzeltme, katkı veya yeni bilgi paylaşmak isteyenler bizimle info@hafiza-merkezi.org adresinden iletişime geçebilir.
- Yazar: Emel Ataktürk Sevimli, Esma Yaşar, Esra Kılıç, İdil Özcan, Özlem Zıngıl
Bu rapor, Hafıza Merkezi’nin Adalet İyileştirir başlıklı üç yıllık yoğun saha araştırmasının bir ürünü. Araştırma, 2000–2015 yılları arasında Kürt illerinde…
- Yazar: Derya Bozarslan, Noémi Lévy-Aksu, Adnan Çelik
Bu rapor, Hafıza Merkezi’nin Adalet İyileştirir başlıklı üç yıllık yoğun saha araştırmasının bir ürünüdür. Araştırma, disiplinlerarası bir yaklaşımla, 2000–2015 yılları…
