2000-2015 Kürt İllerinde Çocuk ve Gençlere Yönelik Yaşam Hakkı İhlalleri
Bu veritabanı Hafıza Merkezi tarafından, 2000–2015 yılları arasında Türkiye’nin doğu ve güneydoğusunda güvenlik güçlerinin ölümcül güç kullanımı sonucu ve koruma yükümlülüğünü yerine getirmemesiyle meydana gelen yaşam hakkı ihlallerini belgelemek amacıyla oluşturuldu. Bu çalışma, özellikle Kürt meselesi bağlamında yaşanan çocuk ve genç ölümlerine odaklanarak, bu ihlallerin yapısını ve örüntülerini görünür kılmayı, yargı süreçlerinde ortaya çıkan cezasızlık pratiklerini açığa çıkarmayı ve mağdurların hikâyelerini kayıt altına almayı hedefliyor.
Bu veritabanı neyi belgeliyor?
2000–2015 yılları arasında Türkiye’nin doğu ve güneydoğusundaki Kürt illerinde, Kürt meselesi bağlamında güvenlik güçlerinin ölümcül güç kullanımı sonucu meydana gelen çocuk ve gençlerin yaşam hakkı ihlallerini.
Hangi dönem incelendi?
1 Ocak 2000 – 22 Temmuz 2015 arası. Bu dönem, Avrupa Birliği katılım sürecinin yarattığı demokratikleşme açılımlarıyla başlayıp “2013–2015 Çözüm Süreci”nin sona ermesiyle kapanıyor.
Araştırma hangi bölgelere odaklandı?
Araştırma, Kürt meselesi bağlamında yaşam hakkı ihlallerinin yoğun olarak yaşandığı Adıyaman, Ağrı, Batman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Elazığ, Erzincan, Erzurum, Gaziantep, Hakkari, Iğdır, Kars, Malatya, Mardin, Muş, Siirt, Şanlıurfa, Şırnak, Tunceli ve Van’a odaklandı. Bu sınırlama, ihlallerin bu illerde yoğunlaştığını gösteren insan hakları raporlarına dayanıyor.
Hangi yaşam hakkı ihlal türleri kapsandı?
Hukuki analiz, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin yaşam hakkını düzenleyen 2. maddesi ve AİHM içtihatları temel alınarak, aşağıdaki beş ihlal türü etrafında yürütüldü:
- Operasyonlarda meydana gelen ölümler
- Toplantı ve gösteri yürüyüşlerinde meydana gelen ölümler
- “Dur” ihtarına uymama gerekçeli ölümler
- Mayın veya patlamamış askeri mühimmat kaynaklı ölümler
- Zırhlı araç çarpması sonucu ölümler
Çocuk ve genç tanımı ve yaş aralığı nasıl belirlendi?
Bu araştırmada “çocuk” kavramı için BM Çocuk Hakları Sözleşmesi’ndeki tanım benimsendi: 18 yaşın altındaki herkes. “Genç” kavramı içinse evrensel bir tanım bulunmadığından, bölgesel toplumsal bağlam da dikkate alınarak 19–35 yaş aralığı esas alındı.
Kapsam dahilindeki ihlallerin
failleri kimlerdi?
Araştırma, güvenlik güçlerinin faili olduğu veya fail olarak gösterildiği öldürme vakalarına odaklandı ve güvenlik güçleri arasından da asker, polis ve
jandarmanın faili olduğu yaşam hakkı ihlalleri ile sınırlandırıldı. Bunun nedeni zor ve güç kullanma yetkisinin yasal olarak bu kurumlara tanımlı olması ve yaşam hakkı ihlallerinin en yoğun biçimde bu kurumların sorumlu olduğu alanlarda ortaya çıkmasıdır. Örneğin “geçici köy oruculuğu” sistemi toplumsal etkileri nedeniyle ayrı bir araştırma konusu olarak bırakıldı ve bu çalışmanın kapsamına dahil edilmedi.
- Yazar: Emel Ataktürk Sevimli, Esma Yaşar, Esra Kılıç, İdil Özcan, Özlem Zıngıl
Bu rapor, Hafıza Merkezi’nin Adalet İyileştirir başlıklı üç yıllık saha ve masa başı araştırmasının hukuki boyutunu oluşturmaktadır. Çalışma, 2000–2015 yılları…
- Yazar: Derya Bozarslan, Noémi Lévy-Aksu, Adnan Çelik
Bu rapor, Hafıza Merkezi’nin Adalet İyileştirir başlıklı üç yıllık yoğun saha araştırmasının bir ürünüdür. Araştırma, disiplinlerarası bir yaklaşımla, 2000-2015 yılları…
